İflas Talepli Takibe İtirazın Kaldırılması Davasında Tahkim Şartı ve Zımni Vazgeçme Hakkında

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ :

Davacı vekili özetle; taraflar arasında satış ve eser sözleşmesi imzalandığını, davalının sözleşme tarihinden kısa süre sonra teslim tarihini ötelemeye çalıştığını, ekipmanın zamanında teslim edilmemesi halinde YEKDEM teşviklerinden yararlanma imkanlarının ortadan kalkma riski bulunduğundan zarara uğrayacaklarını değerlendirerek davalının süre uzatım taleplerinin kabul edilmediğini, davalının sözleşmeyi eylemli ve haksız olarak 2019 yılında feshettiğini, buna rağmen bir yıl sonra ihtarname göndererek cezai şart talebinde bulunduğunu, müvekkilinin de cevabi ihtarname ile cezai şart talebinde bulunduğunu ve Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2024/993 esas sayılı itirazın kaldırılması ve iflas talepli davayı açtığını, müvekkilinin cezai şart alacağının tahsili için başlattığı Ankara 5. Genel İcra Dairesi'nin 2024/87253 sayılı iflas yolu ile takibin davalının haksız itirazı üzerine durduğunu ileri sürerek davaların birleştirilmesine ve davalının icra takibine vaki itirazın kaldırılması ile iflasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili özetle, tahkim itirazında bulunduklarını, taraflar arasındaki sözleşmeye aykırı olarak davacının avans ödeme ve akreditif açma yükümlülüğünü yerine getirmediğini, müvekkilinin ifa için hazırlık yapmasına rağmen başka bir tedarikçi ile anlaşma yaptığını, bunun üzerine müvekkili tarafından gönderilen ihtarname ile cayma nedeni ile cezai şart alacağının tahsilinin talep edildiğini, ödenmemesi üzerine icra takibi başlatıldığını, davacının haksız itirazı üzerine Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2024/993 esas sayılı davasının açıldığını, müvekkilinin borçlu değil alacaklı olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk derece mahkemesince "...Davacı yan davaların birleştirilmesini talep etmiş ise de, uyuşmazlığın aynı sözleşmeye dayanması ve cezai şarta ilişkin olması nedeni ile dosyalar arasında hukuki irtibat bulunmakta ise de, İİK'nun 154. maddesi gereği iflas istemli davalarda kesin yetki kuralı bulunduğu dikkate alındığında birleştirme talebinin reddi gerektiği değerlendirilmiştir.

HMK'nun 413. maddesinde ''Tahkim sözleşmesinin konusunu oluşturan bir uyuşmazlığın çözümü için mahkemede dava açılmışsa, karşı tarafa tahkim ilk itirazında bulunabilir. Bu durumda tahkim sözleşmesi hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkansız değil ise mahkeme tahkim itirazını kabul eder ve davayı usulden reddeder,'' hükmü düzenlenmiştir.

Davalı yan, icra takibi ve davada süresinde tahkim itirazında bulunmuştur. Taraflar arasındaki sözleşmenin 26. maddesinde; "Bu sözleşmeden doğan tüm anlaşmazlıklar Uluslararası Ticaret Odası Tahkim Kuralları (ICC Tahkim Kuralları) uyarınca bir veya daha fazla hakemin atanması suretiyle çözülecektir. Tahkim yeri Ankara/Türkiye olacaktır. Tahkim dili Türkçedir. Türk Kanunları hukuku uygulanacaktır," hükmünün yer aldığı, sözleşmenin geçerliliğine ilişkin taraflarca ileri sürülen bir itiraz bulunmadığı, tahkim sözleşmesinin sözleşmedeki uyuşmazlıklara ilişkin belirlenmiş olup hükümsüz, tesirsiz, uygulanması imkansız nitelikte olmadığı, davacı tarafça davalı tarafça açılan davada ileri sürülmemesinin tahkim şartının geçerliliğini etkilemeyeceği, bu hale göre taraflar arasında geçerli ve uygulanabilir bir tahkim şartı olduğu halde davacının doğrudan dava açması usule aykırı olduğundan, davalının süresinde ileri sürdüğü tahkim ilk itirazı dikkate alınarak davanın usulden reddine..." karar verilmiştir.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle: Dava dilekçelerindeki talepleri doğrultusunda davalarının kabulüne, masraf ve vekalet ücretlerinin davalı taraftan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE:

Dava, iflas yolu ile icra takibine vaki itirazın kaldırılması ve iflas taleplidir.

Mahkemece davalının süresinde tahkim ilk itirazında bulunduğu, sözleşmenin 26. maddesinde uyuşmazlıkların ICC tahkim kuralları uyarınca hakem heyetince çözülmesinin kararlaştırıldığı, tahkim şartının geçerli ve uygulanabilir olduğu gerekçesiyle tahkim ilk itirazı gereğince davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Doğrudan iflas hallerinin bulunması halinde , tarafların iradelerine tabi olmadığından iflas davaları tahkime elverişli değildir. İflas yoluyla takipte bulunulması halinde ise; takibe itiraz edilip edilmediğine göre bir ayrım yapmak gerekir. Takibe itiraz edilmemişse, takip kesinleştiğinden mahkemece alacağın varlık ve miktarı incelenemeyeceği için İİK 166 madde gereğince gerekli ilan ve bildirimler yapılacak, diğer bir ifadeyle sadece iflasa ilişkin yargılama yürütülecektir. Bu ihtimalde uyuşmazlık tahkime elverişli değildir. İkinci ihtimalde, yani iflas yoluyla takibe itiraz edilmişse, alacaklı açtığı davada, bölünmeleri mümkün olmadığından, itirazın kaldırılması ile iflasa karar verilmesi taleplerini birlikte istemelidir. Mahkemece ilk aşamada alacağın varlık ve miktarı incelenmeli, alacağın varlığı tespit edildiğinde iflas aşamasına geçilmelidir. İtirazın kaldırılması maddi hukuk açısından bir alacak talebi olup, tahkime elverişlidir. Tahkim sözleşmesi/şartı bulunması halinde mahkemece dikkate alınması gerekir (Yargıtay 6 HD, 16.10.2024, 2828/3457).

Somut olayda taraflarca akdedilen sözleşmenin 26 maddesinde tahkim şartı bulunduğu, geçerli olduğu, davalının süresinde tahkim ilk itirazında bulunduğu, ancak davalı ... ...Şirketinin tahkime başvurmaksızın eldeki davadan önce açtığı Bakırköy 2.Asliye Ticaret Mahkemesinin 2024/993 esas sayılı davasında Nassan ...Şirketinin iflas yoluyla takibe vaki itirazının kaldırılmasıyla iflasına karar verilmesini talep ettiği, ......Şirketinin tahkim ilk itirazında bulunmadığı, davanın derdest olduğu anlaşılmaktadır.

Yargıtay'ın yerleşik içtihatları gereğince sözleşmedeki geçerli tahkim şartına rağmen, tahkime başvurmayarak mahkemede dava açmaları halinde sözleşmenin tarafları tahkim şartından vazgeçmiş sayılırlar (Yargıtay 19 HD, 28.02.2012, 2011/10484, 2012/3046; 15 HD, 09.02.2017, 2016/5600, 2017/512). Açıklanan nedenlerle taraflar tahkim şartından vazgeçmiş olduklarından mahkemece uyuşmazlığın esası incelenmek gerekirken hatalı değerlendirmeyle tahkim şartı nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiş olması dosya kapsamına, usul ve yasaya uygun bulunmadığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile HMK 353/1.a.4 madde gereğince ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, Dairemiz kararına uygun yargılama yapılmak üzere dava dosyasının kararı veren mahkemeye gönderilemesine karar verilmiştir.

HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere:

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile:

HMK m. 353/1.a.4 gereğince, Ankara 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2025/164 E., 2025/349 K. sayılı dava dosyasında verdiği 16.05.2025 tarihli KARARININ KALDIRILMASINA ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye GÖNDERİLMESİNE.

Peşin alınan istinaf karar harcının istek halinde iadesine.

Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan yargılama giderlerinin İlk Derece Mahkemesi tarafından hükümle birlikte değerlendirilmesine.

HMK m. 359/4 gereğince kararın tebliği, harç tahsil müzekkeresi yazılması ve gider avansı iadesi işlemleri ile m. 302/5 gereğince kesinleşme kaydı ve kesinleşme kaydı yapılan kararların yerine getirilmesi için gerekli bildirimlerin İlk Derece Mahkemesi tarafından yapılmasına.

Dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, HMK m. 353/1,a ve 362/1,g gereğince KESİN olmak üzere, OYBİRLİĞİYLE karar verildi. 13.11.2025